De Nederlandse economie heeft een geheimzinnige, maar niet onbetekenende eigenschap: het groeiende fenomeen van “zombieregio’s”. Deze gebieden, waar bedrijven en inwoners langzaam maar zeker uitdoven zonder dat de overheid of de markt ze direct kan redden, vormen een steeds groter deel van ons land. Volgens de Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zijn er in 2023 al meer dan 150 gemeenten in Nederland die als “zombieregio” worden geclassificeerd, met een combinatie van lage werkgelegenheid, afnemende economische activiteit en een demografisch verouderde bevolking. Deze trend is niet nieuw, maar de coronapandemie heeft het versneld: tussen 2019 en 2022 zijn de aantallen “zombieregio’s” met bijna 30 procent toegenomen. Het probleem is niet alleen dat deze gebieden economisch achterblijven, maar ook dat ze sociale problemen zoals armoede en geïsoleerde gemeenschappen veroorzaken. Voorbeelden zijn de steden Groningen en Leeuwarden, waar de werkloosheid boven de 10 procent ligt, en de gemeenten in de provincie Zeeland, waar de economische activiteit al jarenlang onder de 6 procent groeit. Deze regio’s worden vaak vergeten in nationale economische strategieën, maar ze vormen een cruciale vraag voor de toekomst van Nederland.
De oorzaken van deze economische doodlopers zijn complex, maar liggen vaak in een combinatie van structurele problemen en onvoldoende politiek ingrijpen. In de noordelijke provincies, waar de industriële basis al jarenlang achteruitgaat, zijn de uitdagingen groot. De afname van de zee- en visserijsector in de Noordzee, samen met de veroudering van de landbouw en de afnemende toeristische trek naar het noorden, heeft geleid tot een scherpe daling van de werkgelegenheid. In Zeeland is het probleem vergelijkbaar: de afname van de scheepvaart en de olie- en gasindustrie heeft de lokale economie in een diepe crisis gedreven, met een werkloosheidspercentage dat boven de 12 procent ligt. Deze regio’s hebben vaak niet de middelen om zich aan te passen aan de moderne economie, en de overheid heeft te weinig middelen om ze te helpen. Het resultaat is een gesloten kring van economische stagnatie en sociale problemen.
De overheid heeft in de afgelopen jaren verschillende maatregelen genomen om de situatie te verbeteren, maar de resultaten zijn beperkt. Het Nationaal Plan van Aanpak Zombieregio’s, geïnitieerd in 2021, richt zich op het stimuleren van nieuwe bedrijvigheid en het verbeteren van de infrastructuur in deze regio’s. Er zijn investeringen gedaan in onderwijs en opleidingen, en er zijn pogingen gedaan om nieuwe bedrijven te lokken met belastingvoordelen. Echter, de effecten zijn tot nu toe onvoldoende om de trend om te keren. Een voorbeeld hiervan is de stad Groningen, waar de overheid heeft geïnvesteerd in het herontwikkelen van de haven, maar de werkgelegenheid is nog steeds onder druk. Ook het project “De Zaanstreek” heeft niet genoeg resultaten opgeleverd om de economische groei te stimuleren. De uitdaging is dat deze regio’s vaak te klein zijn om grote investeringen te aantrekken, en dat de overheid niet altijd de juiste strategieën heeft om ze te herstellen.
Wat kan er veranderen? Een belangrijke aanbeveling is om meer aandacht te besteden aan lokale initiatieven en samenwerking tussen overheid, bedrijven en bewoners. In de Verenigde Staten hebben sommige staten succes gehad met het stimuleren van lokale economieën door middel van kleine bedrijven en coöperaties. Nederland zou kunnen leren van deze benadering, waarbij de overheid niet alleen investeert in grote projecten, maar ook in het ondersteunen van kleine en middelgrote ondernemingen. Ook zou het nuttig zijn om meer aandacht te besteden aan de demografische veranderingen in deze regio’s. Door ouderen te helpen overstappen naar nieuwe beroepen en jongeren te behouden, kan de economie van deze gebieden weer op gang komen. Een andere belangrijke stap is om meer aandacht te besteden aan de sociale aspecten van deze problemen. Armoede en geïsoleerde gemeenschappen kunnen een negatief effect hebben op de economische groei, en het is belangrijk om deze problemen aan te pakken voordat ze groter worden.
De situatie in Nederland is niet uniek, maar het is wel een voorbeeld van hoe een land kan leren om met economische stagnatie om te gaan. De overheid en de maatschappij moeten samenwerken om deze regio’s te redden, en het is belangrijk om te begrijken dat deze problemen niet alleen economisch zijn, maar ook sociale en culturele aspecten hebben. Het is niet gemakkelijk om deze gebieden te redden, maar het is wel mogelijk. Door meer aandacht te besteden aan lokale initiatieven en samenwerking, en door de sociale en economische problemen aan te pakken, kan Nederland een weg vinden naar een betere toekomst voor deze regio’s. de pagina kan meer inspiratie bieden over hoe andere landen dit probleem hebben aangepakt.
- In 2023 waren er meer dan 150 gemeenten in Nederland die als “zombieregio” werden geclassificeerd.
- De werkloosheid in de noordelijke provincies ligt vaak boven de 10 procent.
- De afname van de zee- en visserijsector in de Noordzee heeft een scherpe daling van de werkgelegenheid veroorzaakt.
- In Zeeland ligt het werkloosheidspercentage boven de 12 procent.
- Het Nationaal Plan van Aanpak Zombieregio’s heeft tot nu toe beperkte resultaten opgeleverd.
- De overheid investeert niet altijd de juiste strategieën om deze regio’s te herstellen.
De toekomst van Nederland hangt af van hoe goed we leren omgaan met deze economische stagnatie. Het is niet alleen een vraag van geld, maar ook van inzicht en samenwerking. Door te investeren in lokale initiatieven en om te gaan met de sociale en economische problemen, kunnen we deze regio’s weer op gang brengen en een betere toekomst voor onze inwoners creëren. Het is een uitdaging, maar het is een uitdaging die we moeten aangaan.
